Opublikowano: sobota, 11 luty 2012

Spis treści

 

 

 

Wymagania egzaminacyjne dla poziomu rozszerzonego

Wymagania egzaminacyjne dla poziomu rozszerzonego obejmują również przedstawiony wcześniej zakres wymagań dla poziomu podstawowego.

I. WIADOMOŚCI I ROZUMIENIE

Zdający zna fakty, rozumie i stosuje pojęcia, prawidłowości i teorie oraz przedstawia i wyjaśnia zdarzenia, zjawiska i procesy:

 

1. Metody badań geograficznych,

Zdający potrafi:

1) przedstawić bezpośrednie i pośrednie metody zbierania informacji,

2) wykazać się znajomością metod prezentacji informacji geograficznej, np. kartograficznych,

2. System przyrodniczy Ziemi,

1) przedstawić w zarysie powstanie i budowę Wszechświata,

2) przedstawić i wyjaśnić budowę Układu Słonecznego,

3) przedstawić najistotniejsze założenia teorii heliocentrycznej, porównać teorie kosmologiczne Ptolemeusza i Kopernika,

4) porównać budowę Ziemi i innych planet grupy ziemskiej oraz planet olbrzymich,

5) scharakteryzować powstanie, kształt, rozmiary i ruchy Ziemi oraz ich następstwa bezpośrednie i pośrednie,

6) przedstawić i wyjaśnić sferyczne zróżnicowanie budowy Ziemi,

7) wykazać wpływ promieniowania kosmicznego, promieniowania słonecznego oraz grawitacyjnego

oddziaływania ciał niebieskich na funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi,

8) przedstawić i wyjaśnić zróżnicowanie oświetlenia Ziemi wraz ze zmianą szerokości geograficznej oraz pory dnia i roku,

9) wykazać się znajomością przyrodniczych  i pozaprzyrodniczych następstw zróżnicowania oświetlenia Ziemi,

10) wykazać się znajomością astronomicznych podstaw orientacji na Ziemi i rachuby czasu,

11) przedstawić współzależności między elementami systemu przyrodniczego Ziemi,

12) przedstawić Ziemię jako przyrodniczy system otwarty,

13) przedstawić i wyjaśnić budowę wnętrza Ziemi  ze szczególnym uwzględnieniem litosfery,

14) wykazać się znajomością rozmieszczenia głównych płyt litosfery oraz cech ich ruchów,

15) wyjaśnić przyczyny i przedstawić konsekwencje ruchu płyt litosfery,

16) scharakteryzować i wyjaśnić przebieg oraz skutki zjawisk i procesów geologicznych wewnętrznych, wyjaśnić ich występowanie,

17) przedstawić i wyjaśnić zróżnicowanie przebiegu procesów geologicznych zewnętrznych i ich efektów rzeźbotwórczych, z uwzględnieniem przykładów z Polski,

18) wykazać się znajomością ogólnej budowy geologicznej kontynentów i oceanów (głównych jednostek morfostrukturalnych – platform i obszarów fałdowań na lądach oraz basenów, grzbietów i rowów oceanicznych),

19) przedstawić i wyjaśnić powstanie podstawowych struktur tektonicznych (intruzji, deformacji ciągłych i nieciągłych),

20) wykazać się znajomością genezy i cech pospolitych minerałów i skał oraz możliwości ich zastosowania, ze szczególnym uwzględnieniem skał i minerałów złożowych w Polsce,

21) przedstawić cechy, rozmieszczenie oraz wyjaśnić powstanie wielkich form ukształtowania powierzchni lądów i dna oceanicznego,

22) przedstawić i wyjaśnić ukształtowanie powierzchni Polski oraz jej budowę geologiczną,

23) wykazać się znajomością zasad podziału dziejów Ziemi na ery i okresy, zasad ustalania wieku bezwzględnego i względnego skał oraz wydarzeń geologicznych,

24) wykazać się znajomością ważniejszych wydarzeń geologicznych w dziejach Ziemi (ich chronologią, zasięgiem przestrzennym), ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Polski,

25) przedstawić ważniejsze etapy kształtowania się atmosfery, hydrosfery i biosfery w dziejach Ziemi,

26) przedstawić i wyjaśnić skład i  budowę atmosfery ziemskiej,

27) wykazać się znajomością procesów klimatotwórczych i zależności ich przebiegu od czynników geograficznych,

28) przedstawić i wyjaśnić zróżnicowanie klimatyczne Ziemi oraz wykazać przyrodnicze konsekwencje zróżnicowania klimatycznego,

29) przedstawić i wyjaśnić cechy klimatu Polski  oraz jego zróżnicowanie regionalne,

30) przedstawić i wyjaśnić rozmieszczenie zasobów wodnych na Ziemi,

31) wykazać się znajomością właściwości chemicznych i fizycznych wód oceanicznych oraz ich przestrzennego zróżnicowania,

32) wyjaśnić przestrzenne zróżnicowanie zasolenia i temperatury wód morskich i oceanicznych,

33) przedstawić i wyjaśnić ruchy wód mórz i oceanów,

34) wykazać wpływ oceanów na funkcjonowanie pozostałych elementów środowiska przyrodniczego,

35) przedstawić i wyjaśnić prawidłowości regionalnego zróżnicowania bilansu wodnego na lądach,

36) wykazać się znajomością genezy, rozmieszczenia, cech wód na lądach: wód podziemnych, rzek, jezior, bagien, lodowców,

37) wyjaśnić zróżnicowanie sieci wodnej lądów,

38) wykazać wpływ wód  na lądach na funkcjonowanie innych elementów środowiska przyrodniczego,

39) przedstawić związki między elementami hydrosfery a warunkami życia i działalnością człowieka,

40) scharakteryzować wody podziemne i powierzchniowe  w Polsce,

41) przedstawić procesy glebotwórcze i ich przebieg w zależności od wpływu czynników geograficznych, 27

42) scharakteryzować genetyczne typy gleb, wyjaśnić ich powstanie,

43) scharakteryzować rozmieszczenie głównych typów genetycznych gleb na Ziemi,

44) określić walory użytkowe głównych typów genetycznych gleb, wskazać obszary występowania gleb o największych walorach użytkowych,

45) scharakteryzować gleby występujące w Polsce pod względem genetycznym i walorów użytkowych, przedstawić ich  rozmieszczenie,

46) wykazać się znajomością strefowego i astrefowego zróżnicowania szaty roślinnej (cech głównych zbiorowisk roślinnych),

47) wykazać się znajomością zróżnicowania szaty roślinnej w Polsce,

48) wykazać się znajomością rozmieszczenia głównych zbiorowisk leśnych w Polsce,

49) wyjaśnić strefowe, astrefowe (piętrowe) zróżnicowanie szaty roślinnej,

50) wykazać się znajomością prawidłowości zróżnicowania świata zwierzęcego w zależności od warunków geograficznych,

51) scharakteryzować strefowe i astrefowe zróżnicowanie środowiska przyrodniczego na Ziemi,

52) przedstawić i wyjaśnić cechy środowiska w obrębie danej strefy uwzględniając wzajemne powiązania elementów środowiska,

53) podać przykłady środowisk astrefowych i ich występowania, scharakteryzować  ich funkcjonowanie,

54) scharakteryzować środowisko przyrodnicze Polski i jego regionalne zróżnicowanie, wskazać kryteria wydzielania krain fizycznogeograficznych w Polsce,

55) wyjaśnić przyczyny zróżnicowania środowiska przyrodniczego Polski.

3. System społeczno - gospodarczy świata:

a) ludność,

Zdający potrafi:

1) wyjaśnić przyczyny zmian zachodzących w zasiedleniu poszczególnych regionów świata i Polski oraz przyczyny i konsekwencje eksplozji demograficznej,

2) opisać i wyjaśnić przestrzenne i czasowe zróżnicowanie przyrostu naturalnego w Polsce i na świecie,

3) przedstawić zróżnicowanie rasowe ludności Ziemi,

4) przedstawić rozmieszczenie głównych języków na świecie oraz języków mniejszości narodowych w Polsce,

5) scharakteryzować cechy i rozmieszczenie wielkich religii na świecie,

6) wykazać wpływ religii na życie i gospodarkę człowieka,

7) podać przykłady państw jednolitych i zróżnicowanych pod względem rasy, narodowości, języka i wyznania,

8) scharakteryzować konsekwencje zróżnicowania narodowościowego, religijnego i kulturowego ludności świata,

9) przedstawić bogactwo kulturowe Polski,

b) gospodarcza działalność człowieka i współczesne tendencje

gospodarki światowej,

Zdający potrafi:

1) przedstawić podział zasobów naturalnych oraz różne sposoby ich wykorzystania,

2) scharakteryzować pozyskiwanie zasobów mineralnych ze szczególnym uwzględnieniem źródeł energii,

3) określić przyczyny i konsekwencje zmian w gospodarowaniu różnymi źródłami energii  w Polsce i na świecie,

4) przedstawić dysproporcje w rozmieszczeniu rejonów produkcji i konsumpcji surowców energetycznych  oraz ich konsekwencje,

5) wykazać wpływ czynników przyrodniczych i społecznogospodarczych  na strukturę użytkowania ziemi,

6) wykazać się znajomością uwarunkowań przyrodniczych i pozaprzyrodniczych rozwoju rolnictwa w Polsce i na świecie,

7) scharakteryzować różne typy gospodarki rolnej  i ich rozmieszczenie na świecie,

8) scharakteryzować główne regiony rolnicze świata,

9) scharakteryzować uprawę roślin oraz chów zwierząt gospodarskich w Polsce i na świecie,

10) przedstawić zróżnicowanie poziomu rozwoju rolnictwa w Polsce i na świecie oraz jego konsekwencje  (np. problem głodu i niedożywienia),

11) opisać działania podejmowane w celu zwiększania lub ograniczania produkcji żywności,

12) scharakteryzować cele i zasady rolnictwa ekologicznego,

13) scharakteryzować rybactwo, rybołówstwo i leśnictwo w Polsce i na świecie,

14) przedstawić wpływ rolnictwa, rybactwa, rybołówstwa i leśnictwa na środowisko geograficzne,

15) przedstawić podział przemysłu i jego funkcje,

16) porównać strukturę i rolę przemysłu w krajach o różnym poziomie rozwoju gospodarczego,

17) scharakteryzować czynniki lokalizacji różnych gałęzi przemysłu,

18) scharakteryzować najważniejsze gałęzie przemysłu  w Polsce i na świecie, np. przemysł paliwowo - energetyczny, przemysł zaawansowanych technologii,

19) wykazać się znajomością cech i rozmieszczenia wielkich regionów oraz okręgów przemysłowych na świecie,

20) przedstawić okręgi przemysłowe w Polsce,

21) opisać wpływ przemysłu na środowisko geograficzne,

22) wykazać się znajomością zalet i wad poszczególnych rodzajów transportu,

23) przedstawić wpływ warunków przyrodniczych i społeczno-gospodarczych na rozwój i strukturętransportu w Polsce i na świecie,

24) scharakteryzować sieć transportu i jej zmiany w Polsce i na świecie,

25) wyjaśnić zróżnicowanie udziału poszczególnych rodzajów transportu w przewozach i pracy przewozowej w Polsce i na świecie,

26) scharakteryzować zmiany w zakresie środków i sieci transportu w Polsce i na świecie,

27) wykazać zmiany znaczenia poszczególnych rodzajów transportu wraz z rozwojem społeczno-gospodarczym, 29

28) opisać wpływ transportu na środowisko geograficzne,

29) przedstawić rozwój oraz rolę łączności w gospodarce Polski i świata,

30) wykazać zróżnicowanie znaczenia sektora usług w krajach o różnym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego,

31) przedstawić rolę usług finansowych w życiu społecznym i gospodarczym danego kraju,

32) wykazać wpływ międzynarodowej wymiany handlowej na rozwój społeczno-gospodarczy państw,

33) przedstawić czynniki rozwoju handlu międzynarodowego,

34) przedstawić rodzaje obrotów w handlu międzynarodowym Polski i innych krajów,

35) scharakteryzować strukturę towarową i geograficzną obrotów handlu światowego oraz Polski,

c) rozwój społeczno - gospodarczy,

Zdający potrafi:

1) przedstawić mierniki poziomu rozwoju społecznogospodarczego i jakości życia ludności,

2) scharakteryzować fazy rozwoju społecznogospodarczego: przedindustrialną, industrialnąi postindustrialną,

3) scharakteryzować różne koncepcje rozwoju gospodarczego państw i regionów, w tym ekorozwój,

4) przedstawić cechy rozwoju społeczno-gospodarczego państw oraz regionów świata i Polski,

5) wyjaśnić dysproporcje rozwoju społecznogospodarczego krajów oraz regionów świata i Polski,

6) podać przykłady działań zmniejszających dysproporcje rozwoju społeczno-gospodarczego krajów oraz regionów świata i Polski,

d) wybrane zagadnienia geografii politycznej  (w tym elektoralnej),

Zdający potrafi:

1) scharakteryzować polityczne zróżnicowanie współczesnego świata, w tym podział mórz i oceanów,

2) przedstawić geopolityczne położenie Polski w Europie,

3) scharakteryzować współpracę w ramach euroregionów oraz miast i gmin bliźniaczych,

4) wykazać się znajomością głównych organizacji pozarządowych, ich celów i zasad działania,

5) przedstawić trwałe i zmienne elementy zachowań wyborczych w Polsce i krajach Unii Europejskiej,

6) wyjaśnić regionalne zróżnicowanie preferencji wyborczych w Polsce,

4. Relacje człowiek a środowisko:

a) zmiany tych relacji  na różnych etapach rozwoju społeczno – gospodarczego oraz zmiany poglądów na temat tych relacji,

Zdający potrafi:

1) przedstawić poglądy filozoficzne, dotyczące relacji człowiek–środowisko przyrodnicze i ich ewolucję,

2) scharakteryzować przykłady zależności człowiek - środowisko na różnych etapach rozwoju cywilizacyjnego,

b) globalne i regionalne problemy środowiskowe, przykłady międzynarodowej  i regionalnej współpracy w ich rozwiązywaniu,

Zdający potrafi:

1) scharakteryzować globalne i regionalne problemy środowiskowe,

2) opisać przykłady działań podejmowanych przez rządy państw, organizacje międzynarodowe i regionalne w celu rozwiązywania problemów globalnych, transgranicznych i lokalnych,

c) geograficzne uwarunkowania stanu zdrowotnego ludności na wybranych przykładach.

Zdający potrafi:

1) scharakteryzować cechy i rozmieszczenie najbardziej rozpowszechnionych chorób (w tym cywilizacyjnych) w Polsce i na świecie,

2) przedstawić i wyjaśnić zróżnicowanie stanu zdrowia ludności w Polsce i na świecie,

3) przedstawić globalne i regionalne działania podejmowane w celu zapobiegania oraz zwalczania chorób cywilizacyjnych i zakaźnych.

II. KORZYSTANIE Z INFORMACJI

Zdający wykorzystuje i przetwarza informacje:

1. Pozyskuje informacje geograficzne:

a) planuje tok postępowania, określającego sposób pozyskania informacji,

Zdający potrafi:

1) wskazać źródła i sposoby pozyskiwania informacji bezpośrednich („z pierwszej ręki”) oraz pośrednich (przetworzonych) na dany temat,

2) przedstawić plan działań, służących pozyskiwaniu informacji bezpośrednich („z pierwszej ręki”) oraz pośrednich (przetworzonych).

b) ocenia wiarygodność i przydatność informacji z różnych źródeł, klasyfikuje informacje, prognozuje na podstawie informacji, abstrahuje w oparciu o informacje, przetwarza informacje,

Zdający potrafi:

1) ocenić wiarygodność i przydatność pozyskanych informacji do realizacji określonych celów,

2) dokonać klasyfikacji informacji według podanych kryteriów lub zastosować różne kryteria do klasyfikowania informacji,

3) prognozować, tj. przedstawić przyszły stan, przebieg zdarzeń, natężenie zjawisk, ich konsekwencje na podstawie odczytanych informacji oraz znajomości przebiegu zjawisk i procesów,

4) abstrahować na podstawie informacji, czyli wybrać najistotniejsze informacje dla danego zagadnienia,

5) prezentować wyniki analiz geograficznych różnymi metodami, np. słownymi, graficznymi, statystycznymi, matematycznymi,

6) wykorzystać własną wiedzę geograficzną oraz źródła informacji geograficznej do wykonywania obliczeń:

a) matematyczno-geograficznych,

b) astronomiczno-geograficznych,

c) w zakresie geografii społeczno-ekonomicznej,

7) wykorzystać informacje zapisane w różnej postaci

oraz własną wiedzę do opisywania oraz wyjaśniania

zdarzeń, zjawisk i procesów,

2) uogólnia treści geograficzne,

Zdający potrafi:

na podstawie szczegółowych informacji zapisanych w różnej postaci:

a) sformułować zależność,

b) sformułować prawidłowość,

c) ustalić hierarchię,

3) określa relacje między sferami Ziemi, ich zależności od czynników zewnętrznych i wewnętrznych.

Zdający potrafi:

na podstawie podanych informacji oraz własnej wiedzy, słowami lub graficznie:

a) określić współzależności w systemie przyrodniczym Ziemi,

b) określić wpływ czynników zewnętrznych i wewnętrznych na przebieg procesów w obrębie poszczególnych sfer Ziemi i na relacje między tymi sferami,

c) przedstawić wzajemne relacje między elementami środowiska przyrodniczego a życiem i działalnością człowieka.

III. TWORZENIE INFORMACJI

Zdający charakteryzuje, ocenia i rozwiązuje problemy w różnych skalach przestrzennych i czasowych:

1) formułuje wnioski dotyczące powiązań i zależności w systemie człowiek – przyroda – gospodarka w skalach od lokalnej do globalnej,

Zdający potrafi:

1) na podstawie własnej wiedzy i doświadczenia sformułować wnioski dotyczące powiązań i wzajemnych zależności między elementami środowiska przyrodniczego a warunkami życia oraz formami działalności człowieka w różnych skalach przestrzennych i czasowych,

2) przedstawić za pomocą modelu przyczynowoskutkowego współzależności w systemie człowiek-  środowisko przyrodnicze-gospodarka,

2) ocenia zmiany zachodzące w środowisku geograficznym wraz z rozwojem społeczno - gospodarczym,

Zdający potrafi:

1) ocenić środowisko przyrodnicze pod kątem warunków życia człowieka i możliwości zagospodarowania,

2) ocenić kierunek, rozmiary i tempo zmian środowiska przyrodniczego, ludności, gospodarki (jej poszczególnych działów) na różnych etapach rozwoju społeczno-gospodarczego,

3) stosując podane lub inne logiczne kryteria podać argumenty wskazujące na pozytywne lub negatywne strony zmian,

4) ocenić konsekwencje przemian politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych we współczesnym świecie,

5) przewidzieć tendencje zmian w środowisku geograficznym,

3) proponuje rozwiązania problemów istniejących w środowisku geograficznym, zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju i zasadami współpracy międzynarodowej.

Zdający potrafi:

1) sformułować oraz scharakteryzować problemy, wynikające z negatywnych zmian w środowisku geograficznym,

2) na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia podać i uzasadnić propozycje rozwiązania problemów,

3) uwzględnić zasady zrównoważonego rozwoju w propozycjach rozwiązania problemów w systemie człowiek – przyroda – gospodarka,

4) uwzględnić zasady współpracy międzynarodowej w propozycjach rozwiązania problemów transgranicznych, globalnych,

5) ocenić własne lub zaprezentowane w źródle informacji propozycje rozwiązania problemów według różnych kryteriów (np. zasad zrównoważonego rozwoju, współpracy międzynarodowej).

 

Źródło: www.cke.edu.pl